Somatische tinnitus, ook wel somatosensorische tinnitus genoemd, is een vorm van tinnitus die sterk verbonden is met het bewegingsapparaat, vooral de kaak en de nek. Om meer duidelijkheid te krijgen over dit onderwerp sprak ik met Dr. Annemarie van der Wal, orofaciaal fysiotherapeut en onderzoeker aan het Academisch Centrum voor Tandheelkunde in Amsterdam. Met haar achtergrond in temporomandibulaire stoornissen (TMD) en tinnitus is Annemarie één van de meest vooraanstaande experts op dit gebied.
In dit artikel deel ik inzichten uit ons gesprek, samen met praktische adviezen voor mensen die vermoeden dat ze somatische tinnitus hebben.
Wat is somatische tinnitus?
Somatische tinnitus is een vorm van tinnitus die beïnvloed wordt door het somatische (lichamelijke) systeem, in plaats van alleen door het gehoor. Het komt vaak voort uit de temporomandibulaire regio (kaakspieren en gewrichten) of de cervicale wervelkolom (nek). Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 25% van de tinnitus patiënten deze vorm heeft—dus 1 op de 4 mensen.
Hoe herken je somatische tinnitus?
Annemarie legt uit: "Het stellen van een diagnose kan lastig zijn. In mijn ervaring twijfelen veel mensen of hun tinnitus in dit plaatje past, en ik krijg vaak de vraag: "Hoe weet ik of ik somatische tinnitus heb?"
Er zijn een aantal belangrijke signalen die hierop kunnen wijzen:
5 Checks voor somatische tinnitus:
- Je tinnitus verandert (harder, zachter, of van toon) wanneer je je kaak of nek beweegt, je tanden klemt of je mond opent.
- Druk op gevoelige punten in kaak of nek verandert je tinnitus.
- Je tinnitus begon of werd erger na een lichamelijk letsel, bijvoorbeeld een whiplash.
- Je hebt regelmatig pijn of spanning in de nek of kaak, en merkt dat je tinnitus erger wordt als die pijn toeneemt.
- Je klemt of knarst met je tanden, overdag of ’s nachts.
Wanneer er alleen modulatie is—dus verandering van tinnitus bij kaak- of nekbewegingen—maar geen pijn, spanning of tandenknarsen, dan is de kans kleiner dat het om somatische tinnitus gaat. Zoals Annemarie uitlegde: “Als fysiotherapeut moet ik iets hebben om te behandelen. Als er geen nek- of kaakprobleem is, heb ik niets te behandelen.”
Hoe wordt somatische tinnitus behandeld?
De behandeling richt zich op de kaak- en nekproblemen. Dit gebeurt meestal via orofaciale therapie of fysiotherapie, afhankelijk van de zorg in jouw land.
Veelgebruikte behandelmethodes
- Spierspanning in kaak en nek verminderen
- Voorlichting over schadelijke mondgewoonten
- Houding corrigeren en belasting verminderen
- Ontspannings- en rekoefeningen voor kaak- en nekspieren
Veel mensen beseffen niet dat ze spanning in de kaak hebben. Zo wordt pijn in de slaapregio vaak gezien als hoofdpijn, terwijl het eigenlijk spierpijn is. Leren ontspannen is dus een belangrijk onderdeel van de behandeling.
Wat kun je verwachten van de behandeling?
Een vraag die ik vaak krijg is: "Als ik start met een behandeling voor somatische tinnitus, gaat mijn tinnitus dan weg?" Het korte antwoord is: meestal niet helemaal. Maar de klachten kunnen wel aanzienlijk verminderen.
In Annemarie’s wetenschappelijk onderzoek, gaf 60% van de patiënten aan minder last van tinnitus te hebben na orofaciale therapie. Hoewel 40% geen verbetering zag, worden de resultaten toch veelbelovend genoemd vergeleken met andere tinnitusbehandelingen.
Oefeningen die je thuis kunt proberen
Hoewel professionele begeleiding belangrijk is, zijn er ook simpele oefeningen die helpen om spanning in kaak en nek te verminderen. Annemarie noemde 3 nuttige technieken:
Kaak ontspanningsoefeningen (bekijk de video voor instructies)
- Ademhalingsoefening: Adem rustig in, adem uit door de mond en probeer de kaak zoveel mogelijk te ontspannen.
- Luchtbewegingsoefening: Blaas een beetje lucht in de mond en beweeg het voorzichtig rond, zonder de kaak zelf te bewegen.
- Visoefening: Blaas uit als een vis met je gezicht om spanning in de kaak los te laten.
Ze zien er misschien wat grappig uit, maar werken vaak goed. Probeer verschillende en kijk welke het beste bij jou past.
Waar kun je een specialist vinden?
Als je vermoedt dat je somatische tinnitus hebt, raadpleeg dan een gespecialiseerde professional. Hier kun je beginnen met zoeken:
- Verenigde Staten: American Academy of Orofacial Pain
- Verenigd Koninkrijk: Association of Consultants and Specialists in TMD
- Australië & Nieuw-Zeeland: Orofacial Pain Academies
- Nederland: www.defysiotherapeut.com (zoek op “orofaciaal fysiotherapeut”)
Woon je in een ander land, zoek dan naar orofaciale pijnspecialisten in jouw regio.
Volgende stappen
Zelfs met een somatische component, is 'mechanische behandeling' van tinnitus vaak niet genoeg. Voor een complete behandeling combineer je dit het beste met (online) therapie. Om daar meer over te leren, raad ik je aan je in te schrijven voor mijn gratis tinnitus webinar. In 40 minuten laat ik je zien hoe de Sus Tinnitus methode je kan helpen om geen last meer te hebben van tinnitus - zonder wachttijd, reistijd of groepssessies. Hoewel er geen geneesmiddel bestaat voor tinnitus, kan het echt veel beter worden. Hou vol, en tot ziens bij het webinar!
Somatic tinnitus is a condition where the source lies not just in the ear, but in the jaw and neck. For some patients, recognizing and addressing this connection can significantly reduce symptoms. As Annemarie emphasized, the key is first determining whether you meet the criteria, and then working with a specialist who can guide treatment.
In my experience, many people don’t realize how closely their tinnitus connects with physical tension. If this sounds like you, it might be worth exploring whether somatic tinnitus is part of the picture.
